Waarom kabouters in paddestoelen wonen

Dit verhaal speelt zich af in in een ver verleden, toen de wereld haar goddelijke betovering nog niet verloren had en de dieren nog tot de mensen spraken. In die Gouden Tijd leefden onze voorouders in harmonie met de hen omringende schepping, waarvan zij integraal deel uitmaakten. Zij stonden niet buiten of boven de natuur, maar er middenin en voelden er zich thuis, ook al was de strijd om het dagelijkse bestaan vaak hard en genadeloos. Zij kenden de stenen, planten en dieren van heel nabij, gebruikten ze wanneer zij ze nodig hadden, maar steeds met mate en respect.

In onze moderne tijd lijkt die nauwe band tussen mens en levende wereld nagenoeg volledig verloren gegaan. De mens van vandaag is een ontheemde geworden en slechts enkele vage echo's getuigen nu nog van de haast symbiotische verhouding die hij ooit met Moeder Aarde onderhield. Een van de meest intrigerende komt ons af en toe nog toegewaaid vanuit kinderboeken of vanop ouderwetse wenskaarten, nl. in de vorm van de geliefde woonplaats van de kabouters: de vliegenzwam.

Deze opvallende paddestoel met zijn rode hoed met witte stippen staat bij jong en oud bekend als uiterst giftig. Die slechte reputatie is onterecht, want de Amanita muscuria, zoals ze in het Latijn heet, is zeker niet dodelijk, al kan het eten ervan wel heftig braken tot gevolg hebben. De zwam kwam aan haar naam doordat ze, vóór de intrede van de kunstmatige insekticiden, als vliegenvergif werd gebruikt. Daartoe werd het vlies met de witte stippen van de hoed getrokken en door melk of suikerwater geroerd. Toch bezat ze, tot vóór de kerstening, nog een andere, magische eigenschap, die mogelijk ook een verklaring voor haar merkwaardige naam kan geven: ze verschafte sommigen van onze voorouders immers het vermogen te "vliegen".

De kinder- en sprookjeswereld is vaak de laatste halte voor allerlei elementen van mythische of rituele herkomst, overblijfselen van oeroude tradities, vooraleer ze definitief in de vergetelheid raken: kabouters en elfjes bij voorbeeld. Het is dan ook veelbetekenend dat de vliegenzwam in de sprookjesliteratuur steevast met die wezentjes wordt afgebeeld. Die gaan namelijk terug op de dwergen (alvermannekes) en alven uit de Germaanse en Keltische mythologie. Dat zijn vooroudergeesten, zielen van afgestorvenen die het contact met hun levende familieleden (nog) niet definitief kunnen verbreken.

De vliegenzwam nu is niet zozeer giftig of dodelijk (wat de meeste gidsen over paddestoelen ook mogen beweren) als wel een plant met een uitgesproken hallucinogene of bewustzijnsverruimende (entheogene) werking. Het is omwille van die magische eigenschap dat Siberische sjamanen, tot op de dag van vandaag, de vliegenzwam eten: om zichzelf gemakkelijker in trance te brengen en dankzij de extase te communiceren met de wereld van de geesten en de voorouders.

Ook buiten Siberië, in heel Eurazië, en met name bij de Indo-Europese volkeren, blijkt de vliegenzwam een dergelijke rol te hebben gespeeld. De talrijke afbeeldingen van vliegenzwammen en kabouters wijzen er al op dat dat bij onze Germaanse voorouders niet anders was.

Sprookjes, wie kent ze niet. We zijn er allemaal mee opgegroeid. Verhalen van bv. Alice in Wonderland werden door ouders of op school voorgelezen. (Ons valt dus niets te verwijten dat wij naar dezelfde sprookjeswereld verlangen en daarom ook van de paddestoelen snoepen).        Als je dus de meeste sprookjesboeken goed doorleest of oude verhalen hoort, zal je een aantal dingen tegenkomen die verwijzen naar de hallucinogene werking van bepaalde natuurprodukten.

- Paddestoel: de kabouter- en elfjeswereld. Misschien dankt de paddestoel zijn naam wel aan de padden die ook een hallucinogene stof uitscheiden via de huid, bufoteïne.
- De prinses die een kikker kust die in een prins veranderde.
- Alice in Wonderland: de rups op de paddestoel die uit de waterpijp rookt. Het drankje dat Alice drinkt waardoor ze in een sprookjeswereld terecht komt.
- Vliegenzwam: heksen die vliegen op bezemstelen en de rendieren van de kerstman (rendieren zijn verzot op de vliegenzwam).
- Indianen: die na inname van paddo's, cacti, etc. in de "eeuwige jachtvelden" belandden.

Sprookjes en drugs