Vele culturen maken door de eeuwen heen gebruik van stoffen die hallucinaties veroorzaken. De Siberische shamanen gebruikten de vliegenzwam, die de stof muscimol bevat, en West Europese heksen brouwden dranken met padden die bufotenine bevatten, en de scopolamine bevattende Atropa belladonna (een nachtschade).
Deze drankjes veroorzaken naast hallucinaties ook uiterst onaangename lichamelijke verschijnselen, maar de echte hallucinogenen veroorzaken hallucinaties in een dosering die niet of nauwelijks lichamelijke bijeffecten heeft.
Voorbeelden daarvan zijn: psilocybine uit verschillende paddestoelen, met name Psilocybe mexicana, die wordt gebruikt door Mexicaanse inheemse genezers. Deze paddestoelen zijn in Nederland ook incidenteel verkrijgbaar.
Verder bufotenine uit de huid en urine van vele paddensoorten, maar ook uit de Zuid Amerikaanse Cohoba-snuif. Harmaline zit in een Zuid Amerikaanse liaan, die het hoofdbestanddeel is van "ayahuasca" een indiaanse drank die de laatste jaren vooral weer bekendheid krijgt in het kader van de Braziliaanse Sao Daime-religie. Deze drank bevat ook het kortwerkende dimethyltryptamine (DMT) uit een andere plant.
De heilige cactus der Huichols in Mexico, de peyote, bevat mescaline, bekend geworden omdat Aldous Huxley zijn boek "The Doors of Perception" op zijn ervaringen met deze stof baseerde.
Het bekendste hallucinogeen is ongetwijfeld het lysergzuurdiethylamide, beter bekend als LSD, waarvan de hallucinogene eigenschappen in 1943 ontdekt werden door Albert Hoffman, toen hij bij een chemisch experiment er ongemerkt iets van binnen kreeg. Toen er een dokter bij werd geroepen, kon deze weinig bijzonders constateren, althans in lichamelijke zin. Psychisch echter waren de gevolgen indrukwekkend: Hoffman zag grote visuele vertekeningen: gezichten werden groteske maskers, terwijl duizeligheid en motorische onrust werden afgewisseld met het gevoel alsof zijn ledematen van lood waren.
Aanvankelijk dacht men dan ook dat LSD een soort kunstmatige psychose veroorzaakte, maar later gebruikte men het als hulpmiddel bij psychotherapie. Toen nog later de hippies het massaal gingen gebruiken, veroorzaakte deze stof een schokgolf in de westerse wereld. De jeugd gebruikte een stof die alle zekerheden op zijn kop zette...
Het effect van LSD is sterk afhankelijk van de psychische toestand van persoon. Naast de levendige visuele hallucinaties treedt een versterking van bestaande en eventueel opgeroepen emoties op. Het gebruik ervan kan bij 1-2 promille van de gebruikers leiden tot (rand)psychotische toestanden die bekend staan onder de namen "flippen" en "bad trips", die verdwijnen als de stof is uitgewerkt. Indien negatieve effecten optreden, staat angst op de voorgrond, uiterst zelden agressief gedrag. Meestal is slechts sprake van opwindingstoestanden. De gevoeligheid hiervoor is vooral afhankelijk van de persoonlijkheid van de gebruiker en diens stemming alsook de omgeving waarin de trip wordt gemaakt. Echter wanneer iemand reeds psychiatrische problemen heeft, kunnen deze versterkt worden.
Voor de spontaan terugkerende hallucinatoire episodes, de zgn. flash backs, is geen bevredigende verklaringen gevonden, als het fenomeen al in werkelijkheid bestaat. Noch lichamelijke, noch geestelijke afhankelijkheid is beschreven. Tolerantie voor LSD ontwikkelt zich echter zo razendsnel dat het vrijwel onmogelijk is de effecten te handhaven bij op korte termijn herhaald gebruik. Praktisch betekent dit dat iemand niet vaker dan 2x in de week kan trippen.
De gebruikelijke dosering is ongeveer 100-150 miljoenste gram, de werkingsduur is circa 8 uur. Hoewel aan LSD-gebruik zeer veel negatieve lange-termijn effecten zijn toegeschreven, zijn deze nimmer bewezen. Hoewel het lijkt alsof het LSD-gebruik na de hippie-golf is "uitgestorven", is dit is nooit echt het geval geweest. De cultuur eromheen zorgde voor probleemloos gebruik, zodat het niet opviel. LSD-gebruik heeft veelal een incidenteel karakter: gedurende enige jaren gebruiken mensen enkele malen per jaar LSD, tot ze er op uitgekeken zijn. Verslaving komt niet voor. Productie en handel in LSD speelt zich hierdoor (en door de daarmede samenhangende lage prijs en minimale winst) niet af in criminele milieu's. Recentelijk zien we wel weer een toename van het gebruik, waarschijnlijk onder invloed van de "revival of the sixties".
