Waren kaalkopjes of paddo's maar net zo moeilijk te kweken als cantharellen - dan had justitie in ieder geval een probleem minder. Maar omdat de kwekerijen als ... juist, paddestoelen uit de grond schieten, vinden steeds meer paddo's hun weg naar nieuwsgierige 'mind-travellers'. In het weekend is het dringen bij de 'smart-shops' in ons land. Wat doen deze paddo's in een lichaam? En zijn ze wel zo onschuldig als wordt beweerd?
Al in de oudheid werden hallucinerende paddestoelen gebruikt door volken in Midden- en Zuid-Amerika bij religieuze ceremonies. De bewustzijnsveranderende effecten werden uitgelegd als 'goddelijke communicatie'. Het hallucinerende effect wordt veroorzaakt door de psychoactieve stoffen psilocybine (psilo='kaal', cybe='hoofd') en het verwante psilocine. De gehaltes aan werkzame stof varieren van zeer
laag tot 15mg/gr drooggewicht.
Ongeveer vijfentwintig verschillende 'psilocybinische'
paddestoelen zijn op dit moment bekend. De Stropharia cubensis (in de handel bekend als 'de Mexicaanse') is het makkelijkst te kweken en wordt dan ook het meest verkocht in Nederland. De paddestoel kan tot 14 mg/g drooggewicht psilocybine bevatten.
De Psilocybe semilanceata ('Liberty Cap') komt in Nederland zelfs in het wild voor. Deze paddo bevat circa 11 mg/g drooggewicht psilocybine. De paddestoel kan vers of gedroogd worden gegeten, waarbij de hoeveelheid werkzame stof die in de bloedbaan wordt opgenomen toeneemt naarmate er beter wordt gekauwd. Acht tot tien mg psilocybine geldt als gangbare dosis. Wanneer men de paddo's vers eet valt vooral de bittere
smaak op. Vaak wordt de paddo dan ook verwerkt in bijvoorbeeld thee, een omelet of honing.
Stemming beinvloeden
De belangrijkste werkzame stof in paddo's is psilocybine. De chemische structuur van psilocybine en psilocine is verwant aan die van het lichaamseigen serotonine: een van de talrijke neurotransmitters in ons zenuwstelsel. Serotonine wordt wel beschouwd als een menselijke 'stemmingsthermostaat'. Zo berust de heilzame werking van een anti-depressivum als 'Prozac' op blokkade van serotonine 're-uptake' door zenuwcellen. Hierdoor blijft serotonine langer beschikbaar voor (postsynaptische) receptorbinding. Een gevoel van rust en welbehagen, door psychiaters wel omschreven als 'feeling better than well', is het gevolg. Pikant gegeven is dat de verboden drug XTC op vrijwel dezelfde manier werkt.
Ook de psychoactieve stoffen in paddo's beinvloeden de
serotoninehuishouding, maar op een andere manier dan Prozac of XTC. Psilocybine en psilocine oefenen hun werking uit in het centrale zenuwstelsel door binding aan - en stimulering van - de serotoninereceptoren zelf. Het daaropvolgende 'feedback'- mechanisme leidt tot een verminderde afgifte van serotonine.
De rol van serotonine valt daardoor gedeeltelijk weg, waardoor een andere neurotransmitter binnen het centrale zenuwstelsel vrij spel krijgt: dopamine.
Dopamine speelt een belangrijke rol bij psychische en
motorische functies en wordt reeds lang in verband gebracht met psychotische aandoeningen en schizofrenie. Ook bij de hallucinerende werking van psilocybine speelt dopamine dus een belangrijke rol. Hoe de verstoring van de serotonine en dopamine-huishouding uiteindelijk leidt tot intense hallucinerende beelden en andere zintuiglijke sensaties, is echter nog lang niet duidelijk. Wel is uit de analyses van hersenscans gebleken dat het gebied van data-verwerking onder invloed van hallucinerende stoffen verschuift van de linke (rationeel-analytische) naar de rechter (visueel-ruimtelijke) hersenhelft.
Toxiciteit
De acute toxiciteit van psilocybinische paddestoelen is laag. Een mens zou meer dan een kilo van de meest potente paddo moeten eten om - behalve krankzinnig - dodelijk ziek te worden. Over andere, meer chronische effecten bestaat schaarse informatie. Naar een ander berucht hallucinogeen, LSD, is in het verleden regelmatig onderzoek gedaan. Psilocybine en LSD voeren hun hallucinerende werking waarschijnlijk via een en hetzelfde mechanisme uit. Uit wetenschappelijk onderzoek is tot dusver gebleken dat LSD, in lage doses gebruikt, geen chromosoombeschadiging of andere genetische schade aanricht, en dat het niet teratogeen of kankerverwekkend is.
Andere waarnemingen zijn gedaan in 1970, bij een
onderzoek in de psychiatrische kliniek van de Universiteit van Goettingen, Duitsland. Het bleek dat zowel LSD als (synthetische) psilocine chromosomale afwijkingen veroorzaken. De onderzoekers maakten melding van chromosoombreuken en chromosoom-recombinatie. Deze resultaten zijn overigens in latere onderzoeken nooit bevestigd.
Chemische structuren
De psychoactiviteit van psilocybine is vrijwel even groot als die van psilocine. Beide stoffen bezitten een ethylamine-keten met daaraan twee methyl-groepen. Na opname in het lichaam wordt psilocybine met behulp van het enzym alkalinesefosfatase omgezet in psilocine en fosforzuur. De chemische stabiliteit van psilocine is veel lager dan van psilocybine. Psilocine wordt gemakkelijk geoxideerd en afgebroken tot produkten die geen psychoactieve werking hebben. Bij de synthese van psilocybine-achtigen gaat men dan ook liever uit van het stabielere psilocybine dan van (het makkelijker te
synthetiseren) psilocine. In de jaren vijftig hebben
onderzoekers bij Sandoz verschillende - aan psilocybine en psilocine verwante - verbindingen gesynthetiseerd. Deze hadden meestal een langere koolstofketen (ethyl) aan de aminegroep dan hun natuurlijke soortgenoten, waardoor de werking veel
gematigder en kortdurender is dan van psilocine en
psilocybine.
Zowel psilocybine, psilocine als de lichaamseigen stof
serotonine bezitten de indol-groep gekoppeld aan een
ethylaminegroep. Tezamen vormt dit het tryptaminemolecuul. Ook LSD bezit de karakteristieke indol-groep.
Anti-migraine
Sinds het mogelijk is de serotoninereceptoren
(membraaneiwitten) met behulp van microbiologische technieken te kweken, heeft het onderzoek naar de werking van psilocybine en LSD een nieuwe impuls gekregen. Van dit onderzoek wordt veel verwacht. Serotonine speelt, behalve in het centrale zenuwstelsel, ook een rol in de wanden van bloedvaten en darmen (de zogenaamde perifere werking). Serotonine-achtige stoffen zouden een geneesmiddelenmarkt van miljarden dollars kunnen blootleggen, aldus marktanalisten. Daarmee is al een begin gemaakt met de introductie van het anti-migraine middel Imigran, dat werkt op de perifere serotonine-receptoren in het lichaam en zo de verwijding en vernauwing van bloedvaten beinvloedt.
